In productieomgevingen, werkplaatsen en technische installaties komen metalen onderdelen regelmatig in aanraking met olie, vet, koelmiddelen en andere verontreinigingen. Denk aan plaatwerk, machineonderdelen, behuizingen, frames en gelaste constructies. Voordat deze onderdelen kunnen worden geverfd, gelast, verlijmd of op een andere manier behandeld, moet het oppervlak goed schoon zijn. Hoe metaal ontvetten moet worden, hangt onder meer af van de materiaalsoort, de aanwezige vervuiling en de gewenste nabewerking. In dit artikel wordt uitgelegd waarom metaal ontvetten belangrijk is, welke ontvetters geschikt zijn voor staal, RVS en aluminium en hoe je het oppervlak stap voor stap voorbereidt op een volgende bewerking.
Waarom metaal goed ontvetten belangrijk is
Een metalen oppervlak kan op het eerste gezicht schoon lijken, terwijl er toch een dunne laag olie, vet of productieresten aanwezig is. Tijdens metaalbewerking worden bijvoorbeeld snijolie, koelmiddelen en smeermiddelen gebruikt. Ook door het aanraken van een onderdeel kunnen huidvetten op het oppervlak terechtkomen.
Deze verontreinigingen kunnen problemen veroorzaken bij een volgende bewerking. Verf of primer hecht bijvoorbeeld minder goed op een vettige ondergrond. Bij lassen kunnen olie- en vetresten zorgen voor rookvorming, vervuiling van de las en een minder betrouwbaar resultaat. Ook bij verlijmen, poedercoaten en andere oppervlaktebehandelingen is een schone ondergrond noodzakelijk. Metaal ontvetten is daarom een belangrijke voorbereidende stap bij onder meer:
- schilderen en lakken;
- lassen en solderen;
- verlijmen en afdichten;
- poedercoaten
- monteren van technische onderdelen
- uitvoeren van reparaties.
Metaal reinigen en ontvetten: wat is het verschil?
Metaal reinigen en metaal ontvetten worden vaak als dezelfde handeling gezien, maar er is een belangrijk verschil. Reinigen is een algemene stap waarbij stof, vuil, modder, slijpsel en losse resten van het oppervlak worden verwijderd. Ontvetten richt zich specifiek op olie, vet, was, siliconen en andere verontreinigingen die zich aan het metaal hechten.
Een onderdeel dat bedekt is met stof en olie moet daarom meestal in meerdere stappen worden behandeld. Eerst wordt het losse vuil verwijderd. Vervolgens wordt een geschikte ontvetter gebruikt om vettige resten op te lossen of los te maken. Bij sterk vervuilde onderdelen kan één behandeling onvoldoende zijn. Wanneer een gebruikte doek vuil of vettig wordt, bestaat het risico dat de vervuiling alleen over het oppervlak wordt verspreid. Gebruik daarom schone doeken en herhaal de behandeling totdat het metaal volledig schoon is.
Metaal ontvetten met ammoniak
Ammoniak wordt soms gebruikt om oppervlakken te reinigen en ontvetten. Het middel moet sterk worden verdund en is niet voor iedere metaalsoort of toepassing geschikt. Bovendien vraagt het gebruik ervan om goede ventilatie en passende persoonlijke bescherming. Voor professionele toepassingen is een specifiek voor metaal ontwikkelde ontvetter doorgaans een beter controleerbare keuze. De fabrikant kan aangeven voor welke materialen en vervolgbehandelingen het middel geschikt is.
Metaal ontvetten met aceton
Aceton lost veel soorten olie, vet, lijm en verfresten snel op en verdampt doorgaans zonder een zichtbare laag achter te laten. Het wordt daarom regelmatig gebruikt bij technische werkzaamheden. Aceton is echter een krachtig en zeer vluchtig oplosmiddel. Het kan bestaande laklagen, kunststoffen, afdichtingen en andere materialen aantasten. Daarnaast is het brandbaar. Gebruik het alleen wanneer zeker is dat het materiaal en de werkomgeving daarvoor geschikt zijn.
Metaal ontvetten met alcohol
Isopropylalcohol kan worden gebruikt voor lichte vetresten, vingerafdrukken en bepaalde soorten oppervlaktevervuiling. Het middel verdampt relatief snel en laat bij correct gebruik weinig residu achter. Bij zware olie, conserveringsmiddelen of dikke vetlagen is alcohol meestal niet krachtig genoeg als enige reinigingsstap. In dat geval moet het metaal eerst grover worden gereinigd met een geschikte industriële ontvetter.
Hoe metaal ontvetten?
Stap 1: beoordeel de vervuiling
Controleer eerst waarmee het onderdeel is vervuild. Gaat het om stof, lichte vingerafdrukken, snijolie, dik smeervet, lijmresten of een conserveringslaag? De aard en hoeveelheid van de vervuiling bepalen welk reinigingsmiddel nodig is.
Controleer daarnaast welk materiaal wordt behandeld en welke bewerking daarna volgt. Een oppervlak dat wordt geverfd kan andere eisen stellen dan een onderdeel dat wordt gelast of verlijmd.
Stap 2: verwijder los vuil
Verwijder stof, spanen, slijpsel en ander los vuil voordat je een vloeibare ontvetter gebruikt. Dit kan met een schone borstel, een industriële stofzuiger of perslucht, mits de perslucht schoon en olievrij is.
Wanneer vuil niet eerst wordt verwijderd, kan het tijdens het ontvetten over het oppervlak worden verspreid en krassen veroorzaken.
Stap 3: verwijder dikke olie- en vetlagen
Dikke vetlagen kunnen eerst mechanisch worden verwijderd met een kunststof schraper of absorberend materiaal. Hierdoor hoeft de ontvetter minder vervuiling op te lossen en wordt voorkomen dat het hele oppervlak met vet wordt besmeurd.
Gebruik geen hulpmiddel dat het metaal beschadigt of verontreiniging van een andere metaalsoort kan overbrengen.
Stap 4: breng de ontvetter aan
Breng een geschikte ontvetter aan volgens de instructies van de fabrikant. Afhankelijk van het product kan dit met een doek, borstel, sproeisysteem, dompelbad of industriële reinigingsinstallatie.
Geef het middel voldoende tijd om olie en vet los te maken, maar laat het niet ongecontroleerd op het oppervlak opdrogen wanneer de productinstructies voorschrijven dat het moet worden afgenomen of afgespoeld.
Stap 5: neem de vervuiling weg
Gebruik een schone, pluisvrije doek om de losgekomen vervuiling te verwijderen. Vouw of vervang de doek regelmatig. Zodra de doek zichtbaar vuil wordt, kan deze het metaal opnieuw vervuilen.
Een praktische methode is werken met twee doeken. De eerste doek wordt gebruikt om de ontvetter en vervuiling los te maken. Met een tweede, schone doek wordt het oppervlak direct droog en residuvrij afgenomen.
Stap 6: spoel het oppervlak indien nodig
Sommige watergedragen en alkalische ontvetters moeten na gebruik met schoon water worden afgespoeld. Volg hiervoor altijd de aanwijzingen van de fabrikant. Achtergebleven reinigingsmiddel kan de hechting van een latere coating of lijm beïnvloeden.
Bij een product dat niet hoeft te worden afgespoeld, moet worden gecontroleerd of het volledig is verdampt en geen resten heeft achtergelaten.
Stap 7: laat het metaal volledig drogen
Na het ontvetten moet het oppervlak volledig droog zijn. Let extra op naden, gaten, omgezette randen en holle delen waar vocht kan blijven staan.
Onbehandeld staal moet na een waterige reiniging zo snel mogelijk worden gedroogd om oppervlakkige corrosie te voorkomen.
Stap 8: controleer het resultaat
Bekijk het metaal bij goed licht en controleer of er nog glanzende vetplekken, vingerafdrukken of strepen zichtbaar zijn. Raak het gereinigde oppervlak daarna niet meer met blote handen aan. Bij hoge kwaliteitseisen kan een aanvullende technische controle nodig zijn. In een productieomgeving kan bijvoorbeeld worden gewerkt met vastgelegde procesparameters en kwaliteitscontroles.
Professioneel metaal laten reinigen en bewerken
Bij losse onderdelen en eenvoudige werkzaamheden kan handmatig ontvetten voldoende zijn. Voor grotere series, complexe producten of onderdelen met hoge kwaliteitseisen is een gecontroleerd industrieel reinigingsproces vaak betrouwbaarder. In een productieomgeving moet de reiniging aansluiten op de voorafgaande én volgende bewerking. Onderdelen uit plaatbewerking, lasersnijden, boren, lassen of andere metaalbewerkingstechnieken kunnen verschillende soorten vervuiling bevatten. Denk aan snijolie, koelmiddel, lasspatten, slijpstof en resten van beschermfolie.
Professionele reiniging is vooral belangrijk bij:
- seriematige productie; onderdelen met complexe vormen;
- producten met hoge eisen aan hechting; zichtwerk met een strakke
- oppervlakteafwerking; onderdelen die worden gepoedercoat of gelakt;
- producten die moeten worden verlijmd;
- toepassingen waarbij corrosiebescherming belangrijk is.
Voor bedrijven die metaal op maat laten produceren, is het verstandig om de gewenste oppervlaktebehandeling al tijdens het ontwerp- en productieproces te bespreken. De materiaalkeuze, bewerkingstechniek en afwerking kunnen dan goed op elkaar worden afgestemd.
Hoe metaal ontvetten het beste kan worden uitgevoerd, hangt af van de materiaalsoort, de vervuiling en de geplande vervolgbehandeling. Begin met het verwijderen van stof en los vuil, kies vervolgens een ontvetter die geschikt is voor staal, RVS, aluminium of een andere metaalsoort en werk altijd met schone hulpmiddelen. Laat het oppervlak volledig drogen en voorkom dat het gereinigde metaal opnieuw wordt aangeraakt of vervuild. Vooral bij schilderen, lassen, verlijmen en coaten bepaalt een goede voorbereiding in belangrijke mate de kwaliteit van het eindresultaat. Bij industriële onderdelen en metaalproducten op maat is ontvetten geen losse handeling, maar een belangrijk onderdeel van het volledige productie- en afwerkingsproces.